fbpx

เอ็นร้อยหวายอักเสบ

เอ็นร้อยหวายอักเสบ

เอ็นร้อยหวาย คือ เอ็นที่เชื่อมต่อระหว่างกล้ามเนื้อน่องกับกระดูกส้นเท้า เป็นเอ็นที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในร่างกาย ใช้งานหนักที่สุดในร่างกายเช่นกัน

ทำหน้าที่จิกข้อเท้าลง ซึ่งเราใช้เอ็นเส้นนี้ตลอดเวลาตอนที่เรา เดิน วิ่ง ขึ้นบันได้ กระโดด

เอ็นร้อยหวายอักเสบเรื้อรัง คือ โรคที่เกิดจากการใช้งานเอ็นร้อยหวายมากเกินไป จนมีการบาดเจ็บและอักเสบเกิดขึ้น โดยปกติแล้วร่างกายจะมีการบวนการซ่อมแซมเอ็นที่บาดเจ็บและอักเสบให้หายเป็นปกติได้ แต่ต้องใช้เวลาพัก ถ้ามีการใช้งานเอ็นร้อยหวายมากเกินไปจนร่างกายไม่สามารถซ่อมแซมการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นได้ทัน ก็จะเกิดภาวะเอ็นร้อยหวายอักเสบเรื้อรังได้ครับ

เอ็นร้อยหวายอักเสบสามารถเกิดขึ้นได้ 2 จุดครับ

จุดเกาะเอ็นร้อยหวายอักเสบ

อักเสบบริเวณจุดเกาะเอ็นร้อยหวาย

  • มักพบในคนวัยผู้ใหญ่ หรืออายุมากสักหน่อย เกิดการอักเสบเรื้อรังบริเวณที่เอ็นร้อยหวายมาเกาะที่กระดูกส้นเท้า เกิดจากการใช้งานหนักมาเป็นเวลานาน อาจพบมีกระดูกพอกที่จุดเกาะเอ็นร้อยหวาย คนที่เป็นโรคนี้ จะมีอาการกดเจ็บ บวม ที่ข้อเท้าด้านหลัง คลำได้กระดูกงอก และอาจมีการเสียดสีกับขอบรองเท้าได้
เอ็นร้อยหวายอักเสบ

อักเสบบริเวณประมาณ 3-4 เซนติเมตรจากจุดเกาะเอ็นร้อยหวายขึ้นมา

  • มักพบในคนหนุ่มสาวที่ใช้งานข้อเท้ามากๆ ส่วนมากเป็นนักกีฬาที่ต้องซ้อมหนักๆ เอ็นร้อยหวายบริเวณนี้จะมีเลือดมาเลี้ยงน้อยกว่าเอ็นร้อยหวายส่วนอื่น ทำให้กระบวนการซ่อมแซมเอ็นเกิดขึ้นได้ไม่ดีและเกิดการบาดเจ็บได้ง่ายครับ คนที่เจ็บบริเวณนี้บ่อยๆ ถ้าคลำดูจะพบว่าเอ็นร้อยหวายบวมและหนาตัวขึ้นครับ

สาเหตุของโรค

เอ็นร้อยหวายอักเสบ มักเกิดขึ้นจากการใช้งานที่หนักเกินไป และพักไม่พอ ทำให้เอ็นร้อยหวายเกิดการบาดเจ็บสะสมจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง ส่วนใหญ่จะไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุเช่นข้อเท้าพลิก ตกที่สูง

ความเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคนี้ได้ง่ายขึ้นได้แก่

  • การเปลี่ยนการฝึกซ้อมกีฬา เช่น เปลี่ยนตารางการซ้อมให้เข้มข้นขึ้น การซ้อมเพื่อการแข่งขัน การเปลี่ยนอุปกรณ์กีฬาที่ใช้ประจำเช่น รองเท้า หรือแม้แต่เปลี่ยนสถานที่ซ้อมเช่น พื้นที่ซ้อมเอียง วิ่งขึ้นหรือลงที่ชัน พื้นที่ซ้อมแข็งเกินไป ก็ทำให้เกิดโรคนี้ได้
  • มีภาวะน่องตึง เนื่องจากเอ็นร้อยหวายเป็นส่วนที่เชื่อมต่อกับกล้ามเนื้อน่องมาเกาะที่ส้นเท้า การที่มีกล้ามเนื้อน่องตึงเกินไป ทำให้แต่ละก้าวที่เดินหรือวิ่ง เอ็นร้อยหวายจะตึงตัวมากกว่าปกติ และเกิดการบาดเจ็บได้ง่ายขึ้น ดังนั้นคนที่มีภาวะนี้ต้องกายภาพยืดเอ็นร้อยหวายให้คลายความตึงลงให้ได้ครับ
  • มีกระดูกงอกที่ส้นเท้า ด้านหลังของกระดูกส้นเท้าจะมีกระดูกยื่นๆขึ้นมา ดูในรูปนะครับ ในบางคนกระดูกที่ยื่นขึ้นมาจะไปกระแทกกับเอ็นร้อยหวายขณะที่เรากระดกข้อเท้าขึ้น ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังได้ง่าย
กระดูกงอก
เอ็นร้อยหวายกระดูกงอก

อาการเอ็นร้อยหวายอักเสบ

เจ็บบริเวณเอ็นรอยหวาย อาจเป็นที่จุดเกาะเอ็นร้อยหวาย หรือเหนือจุดเกาะขึ้นมา 3-4 เซนติเมตร ก็ได้ โดยอาการจะเป็นมากเมื่อเราใช้งานมากๆ เช่นหลังซ้อมกีฬา หรือหลังจากยืนเดินทำงานมาทั้งวัน

     ตึงขยับข้อเท้าได้ลดลง รู้สึกตึงตามแนวเอ็นร้อยหวาย มักมีอาการมากตอนเช้าหลังตื่นนอน

     ลองคลำๆดูบริเวณที่เจ็บจะพบว่าเอ็นร้อยหวายหนาตัว และแข็งๆครับ

จะเจ็บมากขึ้นเมื่อเราทำท่ากระดกข้อเท้าขึ้นครับ

มีอีกภาวะหนึ่งคือ เอ็นร้อยหวายขาด ซึ่งอาการในช่วงแรกอาจจะคล้ายๆกันเอ็นร้อยหวายอักเสบได้ แต่จะรุนแรงกว่า และการรักษาต่างกันนะครับ ลองอ่านบทความในลิ้งค์ด้านล่างคับ 

อ่านเพิ่มเติมเรื่องเอ็นร้อยหวายขาด

การรักษาเบื้องต้น

เอ็นร้อยหวายอักเสบรักษานานไหม

     โรคนี้ใช้เวลารักษาให้หายขาดค่อนข้างนานหน่อยนะครับ เนื่องจากการอักเสบและบาดเจ็บที่เกิดขึ้นเกิดจากการสะสมมานานหลายๆเดือน ดังนั้นการรักษาจนหายขาดก็ต้องใช้เวลาเป็นเดือนๆเหมือนกัน

     ถ้ามีอาการปวดบริเวณเอ็นร้อยหวายขึ้นมาแบบทันที การรักษาคงต้องพักการใช้งานข้อเท้าแล้วครับ รอให้หายอักเสบแล้วค่อยทำกายภาพ

ช่วงที่ปวดคงทำได้แต่พัก ประคบเย็น ทานยาแก้ปวดหรือแก้อักเสบตามที่แพทย์แนะนำ

ประคบร้อนหรือประคบเย็น

     เอ็นร้อยหวายอักเสบ ถ้ามีอาการเจ็บมากในช่วงแรกๆ เช่นไปวิ่งมาแล้วเจ็บ หรือไปเที่ยวเดินขึ้นเขามาแล้วเจ็บ อันนี้ต้องประคบเย็นอย่างเดียวเลยครับ แต่ถ้าเจ็บมาเรื้อรังหลายๆเดือน และช่วงนี้ก็ไม่ได้เจ็บมาก แค่ตึงๆ อาจจะประคบอุ่นช่วยก็ดีครับ

ประคบเย็นเอ็นร้อยหวาย

เมื่อการอักเสบดีขึ้น เจ็บน้อยลง ถ้าอยากออกกำลังกายให้หลีกเลี่ยงกีฬาที่ต้องใช้ข้อเท้าหนักๆนะครับ ลองเปลี่ยนมาเป็น ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำ จะดีกว่าครับ

 

การกายภาพบำบัดเอ็นร้อยหวายอักเสบ

เพื่อให้เอ็นร้อยหวายกลับมายืดหยุ่นและแข็งแรงตามเดิมการกายภาพบำบัดสำคัญมากๆนะครับ โดยเน้นการกายภาพสองอย่างได้แก่

ท่ายืดเอ็นร้อยหวาย

ฝึกความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อน่อง จากด้านบน ทำให้เรารู้ว่าน่องที่ตึงเกินไปจะส่งผลให้เอ็นร้อยหวายทำงานหนัก ดังนั้นต้องฝึกกายภาพให้น่องคลายความตึงลง โดยท่าการฝึกมีหลายท่าครับ ดังรูป หรือใช้แท่นเหยียบยืดน่องก็ได้ผลดีครับ

 

กายภาพเอ็นร้อยหวาย

ฝึก Eccentric Strengthening Exercise

อันนี้เป็นการฝึกที่ช่วยให้เอ็นร้อยหวายยืดหยุ่น และแข็งแรง

แถมทำไม่ยากด้วยครับ การฝึกให้เรายืนบริเวณบันไดให้ส่วนปลายเท้าอยู่ที่บันได และส้นเท้าด้านหลังยื่นออกมาดังภาพ ให้เราค่อยๆลดตัวลงต่ำโดยใช้ข้อเท้า ค้างไว้นับ 1-10 จากนั้นให้เขย่งข้อเท้าขึ้น นับ 1-10 ทำซ้ำ 10-20 ครั้ง นับเป็น 1 เซต ให้ทำวันละ 3-4 เซตครับ

คลิปการกายภาพช่วยยืดเอ็นร้อยหวาย

คลิปการกายภาพช่วยฝึกเอ็นร้อยหวายให้แข็งแรงและยืดหยุ่นดีครับ

เอ็นร้อยหวายอักเสบกับการเลือกรองเท้า

รองเท้าที่ควรเลือกใช้ ถ้ามีอาการเอ็นร้อยหวายอักเสบ ต้องมีลักษณะดังนี้ครับ

  • พื้นนุ่ม เพื่อลดแรงสะเทือนจากพื้นให้ได้มากที่สุด
  • ส้นสูงสักหน่อย ไม่ใช่รองเท้าส้นสูงนะครับ แต่เป็นรองเท้าที่ด้านส้นเท้าสูงกว่าด้านหน้าเท้า เพื่อให้เอ็นร้อยหวายหย่อนลงขณะใส่รองเท้า
  • ใช้อุปกรณ์เสริมในรองเท้าเพื่อช่วยยกส้นเท้าขึ้น พวกแผ่นรองรองเท้าต่างๆครับ โดยเลือกให้ด้านส้นเท้าหนากว่าด้านหน้าเท้า
  • ถ้ามีกระดูกงอกขนาดใหญ่ที่เอ็นร้อยหวาย ให้ระมัดระวังการเสียดสีกับหุ้มส้นของรองเท้านะครับ ถ้าเลือกแบบที่ไม่มีหุ้มส้นได้จะดีมากๆ หรือถ้าต้องมีหุ้มส้น ให้เลือกที่นุ่มที่สุด และใส่ถุงเท้าหนาๆก็ช่วยลดการเสียดสีได้เช่นกัน

การทำช็อคเวฟช่วยได้ไหม

    การทำช็อคเวฟเป็นการกระตุ้นให้เกิดการอักเสบชนิดดีขึ้นที่เอ็นร้อยหวาย ช่วยเร่งให้เอ็นร้อยหวายซ่อมแซมตัวเองได้ดีขึ้น เร็วขึ้น แต่ไม่ได้เป็นการรักษาหลักครับ สามารถทำได้ แต่ต้องใช้การรักษาอย่างอื่นควบคู่กันด้วยนะครับ

ช็อคเวฟเอ็นร้อยหวาย

ฉีดยาได้ไหม

ส่วนใหญ่ยาที่ฉีดจะเป็นสเตียรอยด์ เมื่อฉีดแล้วยาจะไปลดการอักเสบบริเวณนั้นทันที อาการปวดจะดีขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ผลข้างเคียงคือสเตียรอยด์อาจทำให้เอ็นร้อยหวายบาดเจ็บมากขึ้นจนถึงขั้นเอ็นขาดได้

เมื่อเทียบข้อดีและข้อเสียแล้ว ผมว่าไม่ฉีดเลยจะดีกว่านะครับ

 

เอ็นร้อยหวายอักเสบร่วมกับมีกระดูกงอกต้องทำอย่างไร ต้องผ่าตัดนำออกไหม

     การรักษาจะเริ่มจากการไม่ผ่าตัดก่อนเสมอครับ ไม่ว่าจะมีกระดูกงอกหรือไม่ การผ่าตัดเพื่อนำกระดูกงอกออกจะทำต่อเมื่อรักษาด้วยวิธีอื่นๆไม่ได้ผลครับ

     การผ่าตัดจะมีทั้งแบบส่องกล้องนำกระดูกงอกออก และผ่าตัดเปิดแผลถ้าเป็นกระดูกงอกในเอ็นรอ้ยหวายและมีเอ็นร้อยหวายเสื่อมร่วมด้วย

ถ้ารักษามาทุกวิธีแล้วไม่หายทำอย่างไร

     ถ้ารักษาด้วยวิธีข้างต้นมาอย่างเต็มที่แล้วก็ยังไม่หาย ไม่สามารถใช้งานข้อเท้าได้อย่างเต็มที่ มีอาการปวดเป็นๆหายๆเรื้อรัง คงต้องมาหาสาเหตุแล้วครับ อาจเป็นการพักไม่พอ การกายภาพไม่ถูกวิธี หรือมีกระดูกงอกขนาดใหญ่ เมื่อทราบสาเหตุแล้วก็รักษาไปตามสาเหตุครับ

               ถ้ารักษาไม่หายจริงๆ การรักษาด้วยการผ่าตัดก็ช่วยได้นะครับ เช่นการส่องกล้องเพื่อทำความสะอาดเอ็นร้อยหวาย หรือแม้แต่การผ่าตัดเพื่อนำกระดูกงอกออกก็ได้ผลดีเช่นกัน ลองดูคลิปวีดีโอด้านข้างนะครับ จะเป็นภาพอนิเมชั่นแสดงการผ่าตัดเพื่อนำกระดูกงอกออก

สรุป

     เอ็นร้อยหวายอักเสบเป็นโรคที่เกิดจากการใช้งานหนัก จนมีการบาดเจ็บและอักเสบเรื้อรัง การรักษาทำได้โดยการพัก การเปลี่ยนชนิดการออกกำลังที่ใช้เอ็นร้อยหวายลดลง การทำกายภาพให้ถูกวิธี การเลือกรองเท้าที่เหมาะสม การทำช็อคเวฟเพื่อเร่งให้กระบวนการซ่อมแซมตัวเองดีขึ้น สิ่งที่ไม่ควรทำคือการฉีดสเตียรอยด์ครับ

 

บทความโดย นายแพทย์ศุภโชค รัศมีมงคล